Wiedza i Nastrojenie · Psychoterapia online
Psychoterapia online – czy jest równie skuteczna jak stacjonarna?
Jeszcze niedawno psychoterapia kojarzyła się przede wszystkim z rozmową w gabinecie. Dziś wiele spotkań odbywa się przez bezpieczne połączenie wideo, a pytanie o skuteczność tej formy pojawia się bardzo często: czy kontakt przez ekran może naprawdę pomagać tak samo jak spotkanie twarzą w twarz?
Najkrótsza odpowiedź brzmi: w wielu sytuacjach psychoterapia prowadzona na żywo przez wideo może przynosić rezultaty porównywalne z terapią stacjonarną. Nie oznacza to jednak, że obie formy są zawsze zamienne ani że terapia online będzie najlepszym rozwiązaniem dla każdej osoby. Znaczenie mają między innymi rodzaj trudności, nasilenie objawów, warunki do poufnej rozmowy, sposób pracy terapeuty oraz indywidualne preferencje.
Najpierw doprecyzujmy: czym jest psychoterapia online?
W tym artykule psychoterapia online oznacza regularne sesje prowadzone w czasie rzeczywistym przez połączenie wideo z psychoterapeutą. Spotkanie ma określony termin i czas trwania, a rozmowa odbywa się według podobnych zasad jak w gabinecie: z poszanowaniem poufności, ustalonymi celami i wspólną pracą nad zgłaszanymi trudnościami.
Nie jest to to samo co aplikacja do samopomocy, wymiana wiadomości z konsultantem, nagrany kurs czy rozmowa z chatbotem. Te formy mogą mieć inne zastosowania, ale nie powinny być automatycznie utożsamiane z indywidualną psychoterapią prowadzoną przez specjalistę.
Co pokazują badania?
Wyniki metaanaliz porównujących pomoc psychologiczną przez wideokonferencję ze spotkaniami stacjonarnymi są ogólnie obiecujące. Analiza obejmująca 57 badań i ponad 4300 osób wykazała, że efekty interwencji prowadzonych przez wideo były w dużej mierze równoważne efektom pomocy udzielanej osobiście. Autorzy podkreślili jednak ograniczenia dostępnych badań, w tym stosunkowo niewielką liczbę badań randomizowanych i niepełne raportowanie części wyników.
Inna metaanaliza, poświęcona psychoterapii prowadzonej na żywo przez wideo, wykazała niewielkie różnice między jej efektami a efektami terapii stacjonarnej. Najwięcej danych dotyczyło terapii poznawczo-behawioralnej oraz pracy z objawami depresji, lęku i zespołu stresu pourazowego. Nie oznacza to, że skuteczność została jednakowo dobrze potwierdzona dla każdego problemu i każdego nurtu psychoterapii.
Warto zatem unikać dwóch skrajności. Pierwszą jest przekonanie, że rozmowa przez ekran z definicji nie może być „prawdziwą terapią”. Drugą — założenie, że forma online zawsze działa identycznie i w każdych warunkach. Badania mówią raczej, że jest to pełnoprawny sposób prowadzenia psychoterapii, którego przydatność trzeba oceniać indywidualnie.
Czy przez ekran można zbudować relację terapeutyczną?
Relacja terapeutyczna nie sprowadza się do przebywania w tym samym pomieszczeniu. Obejmuje poczucie bezpieczeństwa, zaufanie, uzgodnienie celów oraz przekonanie, że terapeuta rozumie perspektywę osoby korzystającej z pomocy. Te elementy mogą rozwijać się również podczas spotkań online.
Nowsza metaanaliza badań porównujących obie formy nie wykazała istotnej statystycznie różnicy w ocenie przymierza terapeutycznego — ani z perspektywy osób korzystających z terapii, ani terapeutów. Wcześniejsze wyniki były ostrożniejsze, ale również wskazywały, że terapia przez wideo może prowadzić do porównywalnej redukcji objawów.
Nie każdy jednak doświadcza kontaktu przez ekran w ten sam sposób. Dla jednej osoby rozmowa z własnego domu będzie sprzyjała otwartości, dla innej obecność w gabinecie ułatwi oddzielenie czasu terapii od codziennych spraw. Dobrym kryterium jest nie tyle pytanie „która forma jest obiektywnie lepsza?”, ile „w której formie mogę być obecny, szczery i regularnie uczestniczyć w pracy?”.
Co może przemawiać za terapią online?
Psychoterapia online może być szczególnie pomocna, gdy:
dojazd do gabinetu jest trudny, czasochłonny albo niemożliwy,
osoba mieszka poza dużym miastem lub przebywa za granicą,
częste podróże albo zmienny tryb pracy utrudniają regularne wizyty,
stan zdrowia lub ograniczenia ruchowe utrudniają wychodzenie z domu,
łatwiej znaleźć terapeutę odpowiadającego potrzebom bez ograniczania się do najbliższej okolicy,
możliwość rozmowy w znanym otoczeniu zmniejsza napięcie przed pierwszym spotkaniem.
Najważniejszą korzyścią nie jest sama wygoda. Mniejsza liczba barier może ułatwiać regularność, a regularne uczestnictwo jest jednym z praktycznych warunków prowadzenia procesu terapeutycznego.
Jakie są ograniczenia tej formy?
Online nie zawsze będzie rozwiązaniem wystarczającym lub bezpiecznym. Trudność może stanowić brak prywatnego miejsca, niestabilne połączenie, rozpraszające otoczenie albo poczucie, że przez ekran trudno swobodnie rozmawiać o ważnych sprawach.
Szczególnej oceny wymagają sytuacje związane z bezpośrednim zagrożeniem życia lub zdrowia, bardzo nasilonym kryzysem, poważną dezorganizacją funkcjonowania czy potrzebą intensywnej opieki wielu specjalistów. W takich okolicznościach psychoterapia online może nie być jedyną lub najwłaściwszą formą pomocy. Terapeuta powinien omówić dostępne możliwości, zasady reagowania w sytuacji nagłej oraz — jeśli to potrzebne — zalecić kontakt stacjonarny, konsultację lekarską albo pomoc interwencyjną.
Także niektóre metody pracy, badania diagnostyczne i interwencje mogą wymagać obecności w gabinecie. Decyzja nie powinna więc wynikać wyłącznie z ogólnej opinii o terapii online, lecz z oceny konkretnej sytuacji.
Od czego zależy skuteczność terapii?
Samo medium nie przesądza o wyniku. Zarówno online, jak i stacjonarnie znaczenie mają:
właściwe rozpoznanie potrzeb i dobranie formy pomocy,
kwalifikacje oraz doświadczenie terapeuty,
jasne cele i zasady współpracy,
relacja terapeutyczna,
regularność spotkań i zaangażowanie w proces,
możliwość otwartego zgłaszania trudności — również tych dotyczących samej terapii,
zmiany zachodzące poza sesjami i warunki życia osoby korzystającej z pomocy.
Psychoterapia nie jest usługą, w której można zagwarantować określony rezultat. Jej przebieg jest indywidualny. Forma spotkania jest ważna, ale zwykle stanowi tylko jeden z wielu elementów wpływających na proces.
Jak przygotować dobre warunki do sesji online?
Warto potraktować spotkanie jak wydzielony czas, a nie rozmowę wykonywaną przy okazji innych zajęć. Pomocne może być:
znalezienie miejsca, w którym nikt nie będzie słyszał rozmowy ani przerywał,
użycie słuchawek i ustawienie urządzenia w stabilnej pozycji,
sprawdzenie internetu, kamery i mikrofonu przed sesją,
wyciszenie powiadomień i zamknięcie innych aplikacji,
pozostawienie kilku minut przed i po spotkaniu na spokojne przejście między terapią a codziennością,
ustalenie z terapeutą sposobu postępowania, gdy połączenie zostanie przerwane.
Jeżeli rozmowa odbywa się z domu, ważne jest również sprawdzenie, czy można mówić swobodnie. Obawa, że ktoś usłyszy fragment sesji, może ograniczać otwartość nawet wtedy, gdy technicznie połączenie działa bez zarzutu.
Jak sprawdzić, czy ta forma jest dla mnie?
Nie trzeba rozstrzygać tego wyłącznie na podstawie wyobrażeń. Pierwsze spotkanie może służyć nie tylko omówieniu trudności, lecz także ocenie, czy kontakt online jest wystarczająco komfortowy i bezpieczny.
Przed podjęciem decyzji warto zadać sobie kilka pytań:
Czy mam miejsce, w którym mogę rozmawiać poufnie przez około 50 minut?
Czy kontakt wideo pozwala mi skupić się na rozmowie?
Czy forma online ułatwi mi regularność, czy przeciwnie — będzie sprzyjała odwoływaniu lub rozpraszaniu się?
Czy mój stan wymaga dodatkowej konsultacji lekarskiej, diagnostycznej lub pomocy stacjonarnej?
Czy potrafię powiedzieć terapeucie, jeśli przez ekran czegoś mi brakuje albo czuję mniejszy kontakt?
Odpowiedź może się zmieniać w czasie. Czasami proces rozpoczyna się online, a później przechodzi do gabinetu; czasami dzieje się odwrotnie. Najważniejsze, aby forma wspierała cele terapii, a nie była utrzymywana wyłącznie z przyzwyczajenia.
Online czy stacjonarnie — nie trzeba wybierać „lepszej” terapii
Dostępne badania pozwalają traktować psychoterapię przez wideo jako wartościową i w wielu przypadkach skuteczną alternatywę dla spotkań stacjonarnych. Jednocześnie porównanie średnich wyników badań nie odpowie za konkretną osobę. Odpowiedni wybór uwzględnia jej potrzeby, bezpieczeństwo, preferencje oraz możliwość stworzenia warunków do regularnej i poufnej pracy.
Jeśli rozważasz psychoterapię online, pierwsza konsultacja może pomóc ocenić, czy ta forma odpowiada Twojej sytuacji i czego potrzebujesz od dalszej współpracy. Sesja trwa 50 minut.
Ważna informacja
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji, diagnozy ani porady lekarskiej. Psychoterapia online nie jest pomocą interwencyjną ani ratunkową. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy zadzwonić pod numer 112 albo 999 lub zgłosić się do najbliższej placówki udzielającej pomocy w nagłych przypadkach.
Źródła
Batastini, A. B., Paprzycki, P., Jones, A. C., MacLean, N. (2021). Are videoconferenced mental and behavioral health services just as good as in-person? A meta-analysis of a fast-growing practice. Clinical Psychology Review, 83, 101944. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2020.101944
Fernandez, E., Woldgabreal, Y., Day, A., Pham, T., Gleich, B., Aboujaoude, E. (2021). Live psychotherapy by video versus in-person: A meta-analysis of efficacy and its relationship to types and targets of treatment. Clinical Psychology & Psychotherapy, 28(6), 1535–1549. https://doi.org/10.1002/cpp.2594
Lin, T., Heckman, T. G., Anderson, T. (2022). The efficacy of synchronous teletherapy versus in-person therapy: A meta-analysis of randomized clinical trials. Clinical Psychology: Science and Practice, 29(2), 167–178. https://doi.org/10.1037/cps0000056
Norwood, C., Moghaddam, N. G., Malins, S., Sabin-Farrell, R. (2018). Working alliance and outcome effectiveness in videoconferencing psychotherapy: A systematic review and noninferiority meta-analysis. Clinical Psychology & Psychotherapy, 25(6), 797–808. https://doi.org/10.1002/cpp.2315
Simpson, S., Richardson, L., Pietrabissa, G., Castelnuovo, G., Reid, C. (2021). Videotherapy and therapeutic alliance in the age of COVID-19. Clinical Psychology & Psychotherapy, 28(2), 409–421. https://doi.org/10.1002/cpp.2521